Πυργί

004627 Φρίξος Αριστεύς, Πυργί, 1936, ελαιογραφία σε καμβά, 50 × 71 εκ.

Το Πυργί, το μεγαλύτερο χωριό της νότιας Χίου, είναι ένας οικισμός με μεγάλη ιστορική και λαογραφική σημασία. Κύριο γνώρισμά του είναι η διακόσμηση των προσόψεων των σπιτιών με την πρωτότυπη ξεστή τεχνική ασπρόμαυρων γεωμετρικών μοτίβων. Ο Αριστεύς γοητεύτηκε από το χωριό. Μολαταύτα, όταν το αποτύπωσε, δεν έδωσε σημασία στις ξυστές διακοσμήσεις. Μένοντας έξω από τα όρια του μεσαιωνικού οικισμού, υιοθέτησε το σύνηθες συνθετικό του σχήμα, μοιράζοντας την εικόνα σε τρεις επάλληλες ζώνες: στο πρώτο επίπεδο έδωσε χώρο σε έναν χωριάτικο δρόμο με μια σειρά από βράχους στα δεξιά. Τη σκηνή ζωντανεύει η μορφή μιας νέας με παραδοσιακή λευκή ενδυμασία, που έχει στο ένα χέρι ένα μεταλλικό δοχείο και στο άλλο ένα κατσικάκι. Μια υδατογραφία Πυργούσαινας (γυναίκας από το Πυργί, σήμερα στη συλλογή της Βιβλιοθήκης Χίου) αποτέλεσε πιθανότατα πρότυπο για τη νέα. Ο οικισμός καταλαμβάνει τη μεσαία, κύρια ζώνη. Η μακρινή άποψη επιτρέπει στον θεατή να αντιληφθεί τον οχυρωμένο, μεσαιωνικό χαρακτήρα του χωριού: οι εξωτερικοί τοίχοι των σπιτιών λειτουργούν και ως οχύρωση, προφυλάσσοντας τους κατοίκους του από τις πειρατικές επιδρομές. Ο πίνακας έχει και ιστορική σημασία, αφού ο Αριστεύς αποτυπώνει στο μέσον του πίνακα τον γενουάτικο πύργο με τις επάλξεις του, που κατεδαφίστηκαν δύο χρόνια αργότερα επειδή κρίθηκαν επικίνδυνες.