Πανηγύρι στο Πυργί

000020 Γιάννης Μηταράκης, Πανηγύρι στο Πυργί, 1932, ελαιογραφία σε καμβά, 75,5 × 62,5 εκ.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1930 ο εξπρεσιονισμός παρέμενε κίνημα με μικρό αντίκτυπο στη μικρή καλλιτεχνική κοινότητα της Αθήνας. Ως εκ τούτου, η εξπρεσιονιστική σύλληψη και αποτύπωση του πανηγυριού στο Πυργί για τη γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου (15 Αυγούστου) όπως και οι ηθογραφικές συνθέσεις του Μηταράκη από τα Μέγαρα δεν έτυχαν θερμής υποδοχής. Το κοινό και η κριτική της εποχής στάθηκαν αμήχανα μπροστά σε αυτόν τον ήπιο εξπρεσιονισμό που υιοθέτησε ο ζωγράφος για να αποτυπώσει ένα ηθογραφικό θέμα του τόπου καταγωγής του, τη Χίου. Χρησιμοποιώντας φωτογραφίες που τράβηξε από το πανηγύρι ως αφετηρία, ο Μηταράκης χρησιμοποίησε μια ρωμαλέα, εξπρεσιονιστική γραφή αναδεικνύοντας ως πρωταγωνιστή τον λαϊκό άνθρωπο, όχι όμως με τη φολκλορική έννοια. Η παράσταση, απογυμνωμένη από τη γραφικότητα του θέματος, αδιάφορη μπροστά στην ιδιαιτερότητα των τοπικών ενδυμασιών που φορούν οι χορευτές ή στον μεσαιωνικό χαρακτήρα της αρχιτεκτονικής του χωριού, γίνεται πεδίο μελέτης αποκλειστικά ζωγραφικών ζητημάτων: ως διαδικασία απλοποίησης του σχεδίου και του χρώματος, με έμφαση στις αδρά δουλεμένες επιφάνειες, την παραμόρφωση και τη σχηματική απόδοση των επιμέρους λεπτομερειών. Εάν αναλογιστεί κανείς πως την ίδια περίπου περίοδο (το 1923 και το 1936) ο Φρίξος Αριστεύς περιηγήθηκε το νησί και έδωσε τις δικές του εκδοχές σε ριζικά διαφορετικό ύφος, μπορεί να αντιληφθεί γιατί οι συγκεκριμένοι πίνακες του Μηταράκη βρίσκονταν, ουσιαστικά, εκτός του τότε ελληνικού πλαισίου.